Nếu để ý thị trường chứng khoán một thời gian, bạn sẽ thấy có những lúc một nhóm ngành tăng rất mạnh, nhưng sau đó lại đến lượt một nhóm khác. Có thời điểm xây dựng, bất động sản và tài chính được chú ý. Khi kinh tế tăng trưởng tốt hơn, công nghệ và hàng tiêu dùng lại nổi bật. Đến lúc nền kinh tế bắt đầu chậm lại, những ngành như y tế, năng lượng, điện và nước lại trở nên đáng chú ý hơn.
Tại sao lại như vậy?
Nền kinh tế không đi theo một đường thẳng. Nó có lúc phục hồi, tăng trưởng, chậm lại rồi suy thoái. Mỗi giai đoạn lại tạo ra một môi trường khác nhau cho doanh nghiệp. Từ đó, triển vọng lợi nhuận của từng ngành cũng thay đổi. Đây chính là nền tảng của luân chuyển ngành – sector rotation. Đơn giản là thay vì nhìn tất cả doanh nghiệp như nhau, chúng ta thử đặt chúng vào trong chu kỳ kinh tế. Khi một yếu tố như tín dụng, sức mua hay đầu tư thay đổi, sẽ có những ngành hưởng lợi trước, có ngành hưởng lợi sau và cũng có ngành bắt đầu chịu áp lực.
Khi nền kinh tế bắt đầu phục hồi
Sau một giai đoạn khó khăn, nền kinh tế bắt đầu có những dấu hiệu tốt lên. GDP tăng trở lại, sản xuất phục hồi, tín dụng bắt đầu tăng, doanh thu và lợi nhuận doanh nghiệp dần cải thiện. Trong khi đó, lượng hàng tồn kho cũng giảm xuống.
Đây thường là lúc những ngành nhạy với sự phục hồi của nền kinh tế bắt đầu được chú ý. Nhóm này gồm tài chính, xây dựng, bất động sản, công nghệ, hàng tiêu dùng và nguyên liệu cơ bản. Logic ở đây không quá khó hiểu. Khi tín dụng bắt đầu tăng, hoạt động kinh doanh cũng có thêm động lực. Doanh nghiệp vay vốn để mở rộng, xây dựng phục hồi, nhu cầu nguyên vật liệu tăng lên. Người dân có việc làm và thu nhập tốt hơn thì bắt đầu chi tiêu trở lại.
Điều đáng chú ý là lợi nhuận của những ngành này đôi khi có thể phục hồi khá nhanh. Sau một thời gian doanh thu giảm, chỉ cần nhu cầu quay lại, doanh nghiệp không còn phải tiếp tục cắt giảm hoạt động như trước. Đây là lý do các ngành có tính chu kỳ thường phản ứng khá mạnh khi nền kinh tế bước vào giai đoạn phục hồi.
Khi nền kinh tế bước vào tăng trưởng
Kinh tế lúc này đã khỏe hơn. GDP tăng mạnh, tín dụng tăng nhanh và lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện rõ rệt. Tại pha này của chu kỳ, công nghệ và hàng tiêu dùng là những nhóm nổi bật.
Khi người dân có thu nhập tốt hơn, họ có xu hướng chi tiêu nhiều hơn. Doanh nghiệp cũng mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất và sử dụng nhiều dịch vụ hơn. Những ngành hưởng lợi trực tiếp từ sự gia tăng của nhu cầu có thêm dư địa để tăng trưởng.
Nhưng chu kỳ không dừng ở đó.
Khi nền kinh tế bắt đầu chậm lại
Sau một thời gian tăng trưởng, nền kinh tế có thể bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu nóng lên. Tín dụng bị thắt chặt hơn, tốc độ tăng trưởng GDP chậm lại và lợi nhuận doanh nghiệp bắt đầu chịu áp lực.
Lúc này, sự chú ý của thị trường có thể dần chuyển sang nguyên liệu cơ bản, y tế, năng lượng, điện và nước. Trong đó, các ngành như y tế hay điện, nước thường có nhu cầu ổn định hơn. Dù kinh tế tốt hay xấu, con người vẫn cần chăm sóc sức khỏe, sử dụng điện và nước. Còn nguyên liệu cơ bản hay năng lượng lại có những yếu tố riêng của ngành có thể khiến chúng vận động khác với phần còn lại của nền kinh tế.
Khi bước vào suy thoái
Đây là giai đoạn khó khăn nhất. GDP giảm mạnh, thất nghiệp tăng, thu nhập hộ gia đình giảm, tín dụng trở nên khan hiếm và lợi nhuận doanh nghiệp chịu áp lực lớn. Khi đấy, các nhóm y tế, năng lượng, điện và nước, cùng với nguyên liệu cơ bản, tiếp tục được xếp vào nhóm đáng chú ý. Nhưng có một điều cần nhớ: đây không phải một cái lịch cố định. Không có chuyện cứ bước vào suy thoái là phải mua một ngành nào đó, hay cứ kinh tế phục hồi là tất cả những ngành kể trên sẽ tăng.
Thậm chí, một ngành có thể xuất hiện ở nhiều giai đoạn khác nhau. Nguyên liệu cơ bản có thể là 1 ví dụ hay. Nó xuất hiện ở cả giai đoạn phục hồi, suy giảm và suy thoái. Điều đó cho thấy cùng một ngành nhưng ở những thời điểm khác nhau, lý do khiến nhà đầu tư quan tâm cũng có thể khác nhau.
Vẫn phải nhắc lại, thị trường chứng khoán thường không đợi nền kinh tế thay đổi hoàn toàn rồi mới phản ứng. Nhà đầu tư luôn nhìn về phía trước. Nếu họ nhận thấy tín dụng sắp phục hồi, lãi suất có khả năng giảm hoặc nhu cầu đang quay trở lại, giá cổ phiếu có thể phản ứng từ trước khi những thay đổi đó xuất hiện rõ trên số liệu kinh tế.
Luân chuyển ngành không phải là học thuộc một bảng “giai đoạn này mua ngành A, giai đoạn kia mua ngành B”. Đây là một cách để nhìn mối quan hệ giữa chu kỳ kinh tế, hoạt động của doanh nghiệp và kỳ vọng của thị trường. Khi nền kinh tế thay đổi, các ngành cũng thay đổi theo, nhưng không cùng lúc. Chính khoảng thời gian chênh lệch đó tạo ra sự luân chuyển ngành. Hiểu được sự luân chuyển này giúp chúng ta nhìn thị trường theo một cách khác: không chỉ nhìn vào mức tăng giảm của cổ phiếu, mà còn nhìn vào những thay đổi đang diễn ra trong nền kinh tế và tác động của chúng lên từng ngành.