“Đầu tư sai tài sản trong một chu kỳ đúng đôi khi vẫn tốt hơn đầu tư đúng tài sản nhưng trong một chu kỳ sai”
Đã bao giờ bạn tự hỏi, tại sao có những thời điểm đầu tư vào đâu cũng thấy dễ kiếm tiền, nhưng cũng có những lúc dù chọn một doanh nghiệp tốt, một tài sản tốt, việc kiếm lợi nhuận vẫn trở nên khó khăn? Tại sao lãi suất có lúc rất thấp, tiền được bơm ra nền kinh tế, doanh nghiệp mở rộng và giá tài sản tăng mạnh, nhưng rồi cũng đến lúc lãi suất tăng, tín dụng chậm lại, sức mua suy yếu và thị trường đi xuống? Thật ra, những điều này không hoàn toàn xảy ra một cách ngẫu nhiên vì nền kinh tế luôn vận động qua những giai đoạn khác nhau, và sự vận động đó được gọi là chu kỳ kinh tế. Dù bạn không hiểu sâu về kinh tế hay tài chính, chu kỳ kinh tế vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản và cuộc sống của bạn. Lãi suất thay đổi có thể tác động đến khoản vay, giá nhà và dòng tiền; kinh tế tăng trưởng hay suy giảm cũng ảnh hưởng đến việc làm, thu nhập và lợi nhuận doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả của khoản đầu tư của bạn. Vì vậy, đầu tư không chỉ là chọn một tài sản tốt, mà còn phải hiểu kinh tế đang ở giai đoạn nào tại thời điểm mình xuống tiền. Đầu tư sai tài sản trong một chu kỳ đúng đôi khi vẫn tốt hơn đầu tư đúng tài sản nhưng trong một chu kỳ sai.
Thực ra, không có một cách duy nhất để xác định chu kỳ kinh tế. Mỗi nhà kinh tế hay tổ chức lại có một cách nhìn khác nhau, tùy vào thứ họ muốn quan sát. Chẳng hạn, Merrill Lynch có Investment Clock, chia nền kinh tế thành 4 trạng thái là phục hồi, tăng nóng, đình lạm và giảm lạm phát. Ray Dalio lại nhìn chu kỳ qua tín dụng và nợ, tức là cách tiền được tạo ra, lưu chuyển rồi thu hẹp trong nền kinh tế. Còn Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Hoa Kỳ thì đơn giản hơn, tập trung vào những điểm đảo chiều lớn: mở rộng, đỉnh, suy giảm và đáy,… Những cách tiếp cận này có nhiều điều thú vị, và tôi sẽ dành một bài viết khác để nói kỹ hơn về từng phương pháp, giải thích từng chỉ số kinh tế như lạm phát, lãi suất, tín dụng, GDP,.. cũng như cách chúng có thể được áp dụng vào đầu tư và phân bổ.
Trong phương pháp mà tôi giới thiệu, logic khá đơn giản: thay vì cố gắng dự đoán chính xác nền kinh tế sẽ đi về đâu, chúng ta quan sát sự thay đổi của một số yếu tố xoay quanh lạm phát, lãi suất, tín dụng và hoạt động kinh tế để xác định nền kinh tế đang “nóng lên hay nguội đi”. Từ đó nhận diện nền kinh tế đang ở giai đoạn nào trong chu kỳ và hiểu được những thay đổi đó có ý nghĩa gì đối với việc đầu tư.
Nhìn chung thì nền kinh tế có thể đơn giản được chia làm 4 pha:
1. Bão hòa
Ở giai đoạn này, nền kinh tế vẫn đang tăng trưởng nhưng những dấu hiệu đảo chiều bắt đầu xuất hiện. Lạm phát tiếp tục tăng, lãi suất ngắn và dài hạn tăng lên và tiến tới vùng đỉnh. Giá hàng hóa cũng ở mức cao nhưng bắt đầu có tín hiệu giảm. Trong khi đó, tín dụng bắt đầu bị thắt chặt khi chính sách chuyển dần sang hướng kiểm soát.
Trên thị trường, giá trái phiếu bắt đầu hồi phục, còn cổ phiếu có xu hướng tạo đỉnh và suy yếu. Nói đơn giản, nếu kinh tế vẫn khỏe nhưng lạm phát, lãi suất và áp lực tín dụng đều tăng, đó có thể là dấu hiệu nền kinh tế đang bước vào pha bão hòa.
2. Suy thoái
Khi tác động của việc thắt chặt lan rộng, nền kinh tế bắt đầu suy yếu. Lạm phát đạt đỉnh rồi giảm, lãi suất ngắn và dài hạn đi xuống, trong khi tín dụng trở nên khan hiếm.
Do nhu cầu yếu, doanh nghiệp bán hàng khó khăn nên cũng không muốn nhập thêm hàng, khiến hàng tồn kho bắt đầu giảm. Giá trái phiếu tiếp tục tăng, còn cổ phiếu thường giảm mạnh. Tuy nhiên, càng về cuối suy thoái, cổ phiếu có thể bắt đầu xuất hiện tín hiệu tạo đáy và phục hồi.
3. Phục hồi
Sau suy thoái, những tín hiệu tích cực đầu tiên bắt đầu xuất hiện. Lạm phát tiếp tục giảm, lãi suất duy trì ở mức thấp, trong khi tín dụng trở nên dễ tiếp cận hơn. GDP và sản xuất công nghiệp bắt đầu tăng trở lại.
Doanh số của doanh nghiệp cải thiện nhưng hàng tồn kho vẫn thấp, cho thấy nền kinh tế mới chỉ bắt đầu hồi phục. Trên thị trường, giá trái phiếu có thể tạo đỉnh, còn cổ phiếu bắt đầu tích lũy và tăng nhẹ..
4. Tăng trưởng
Tiền tăng trưởng
Tiền tăng trưởng là lúc mọi thứ tương đối thuận lợi: lạm phát còn thấp, lãi suất thấp và bắt đầu tăng dần, GDP tiếp tục tăng. Tín dụng tăng trưởng tốt vì xuất phát từ nhu cầu thực của nền kinh tế: doanh nghiệp cần vốn để mở rộng, người dân cần tiền để tiêu dùng và đầu tư. Giá trái phiếu bắt đầu giảm, trong khi cổ phiếu bước vào xu hướng tăng mạnh.
Hậu tăng trưởng
Khi nền kinh tế tiếp tục tăng tốc, nó chuyển sang hậu tăng trưởng. Lúc này, lạm phát bắt đầu tăng, lãi suất tăng nhanh, tín dụng tăng nóng, tỷ lệ thất nghiệp thấp và giá hàng hóa tăng mạnh. GDP đạt mức cao so với tiềm năng dài hạn. Cổ phiếu vẫn có thể tăng nhưng bắt đầu dao động quanh vùng đỉnh, trong khi chính sách chuyển sang thắt chặt.
Một điều thú vị của chu kỳ kinh tế là không có pha nào kéo dài mãi mãi. Có những chu kỳ suy thoái chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng cũng có những giai đoạn tăng trưởng kéo dài nhiều năm. Điều quan trọng là học cách nhận ra sự chuyển động của chu kỳ, thay vì cố tìm một thời điểm chính xác mà nó sẽ đổi pha. Bởi trong kinh tế cũng như trong tự nhiên, không có đỉnh nào là vĩnh viễn, và cũng không có đáy nào là mãi mãi.