Khi bắt đầu đầu tư, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc nên mua cổ phiếu, vàng hay bất động sản. Nhưng trước khi lựa chọn, có lẽ cần hiểu một điều cơ bản hơn: mình đang sở hữu những loại tài sản nào và chúng khác nhau ra sao.
Trong tài chính, tài sản thường được hiểu thành hai nhóm lớn cơ bản là tài sản truyền thống và tài sản thay thế. Tài sản truyền thống gồm tiền, trái phiếu và cổ phiếu. Tài sản thay thế có thể kể đến hàng hóa, bất động sản và một số loại tài sản khác. Vàng cũng thường được xếp vào nhóm tài sản thay thế. Các tài sản trong cùng một lớp thường có những đặc điểm đầu tư tương đối giống nhau, chẳng hạn về mức độ rủi ro, khả năng tạo lợi nhuận hay cách chúng phản ứng trước những điều kiện khác nhau của thị trường.
Tuy nhiên, chỉ biết một tài sản thuộc nhóm nào vẫn chưa đủ. Mỗi loại tài sản còn có những đặc tính riêng ảnh hưởng trực tiếp đến cách chúng ta sử dụng và đầu tư vào nó.
Đầu tiên là tính thanh khoản. Hiểu đơn giản, đây là mức độ dễ dàng chuyển một tài sản thành tiền mà không phải bán thấp hơn đáng kể so với giá trị hợp lý của nó. Tiền, cổ phiếu hay vàng thường có tính thanh khoản khá cao, có thể chuyển thành tiền tương đối nhanh. Vì đây đều là những tài sản có thị trường giao dịch tương đối rộng và nhiều người sẵn sàng mua bán, nên người bán thường có thể tìm được người mua khá nhanh. Nhờ vậy, việc chuyển tài sản thành tiền thường không mất quá nhiều thời gian và ít phải chấp nhận mức chiết khấu lớn so với giá thị trường. Bất động sản thì ngược lại: việc bán một căn nhà có thể mất nhiều thời gian và trong trường hợp cần tiền gấp, người bán đôi khi phải chấp nhận một mức giá thấp hơn kỳ vọng.
Một đặc tính khác là độ đồng nhất. Những tài sản như tiền hay cổ phiếu có độ đồng nhất cao, bởi các đơn vị của cùng một loại tài sản về cơ bản có giá trị và đặc điểm giống nhau. Bất động sản lại khác. Hai căn nhà có cùng diện tích vẫn có thể có mức giá rất khác nhau vì vị trí, pháp lý, chất lượng hay khả năng khai thác. Khả năng chia tách cũng có sự khác biệt tương tự. Một lượng tiền, vàng hay cổ phiếu có thể chia thành những phần nhỏ để sở hữu và giao dịch, trong khi bất động sản khó làm được điều đó.
Sau cùng là rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng. Đây là mối quan hệ rất cơ bản trong đầu tư: mức lợi nhuận kỳ vọng càng cao thì thông thường nhà đầu tư cũng phải chấp nhận mức rủi ro lớn hơn. Trong cách phân loại của tài liệu, tiền nằm ở nhóm có rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng thấp hơn, trong khi cổ phiếu, bất động sản hay một số tài sản khác nằm ở những mức cao hơn.
Điều này cũng giải thích tại sao không nên đánh giá một tài sản chỉ dựa trên mức tăng giá của nó. Một tài sản có thể sinh lời tốt nhưng thanh khoản thấp, biến động lớn hoặc không phù hợp với thời điểm mà người sở hữu cần sử dụng tiền. Ngược lại, một tài sản có lợi nhuận kỳ vọng thấp hơn vẫn có thể giữ một vị trí quan trọng trong tổng tài sản vì nó đem lại sự ổn định và khả năng đáp ứng nhu cầu tiền mặt. Nhìn tài sản theo cách này sẽ giúp việc đầu tư trở nên dễ hiểu hơn. Mỗi loại tài sản có một đặc tính riêng và có thể đóng một vai trò khác nhau trong tổng tài sản của mỗi người. Việc lựa chọn và kết hợp chúng vì thế cũng cần dựa trên mục tiêu tài chính, thời gian đầu tư, khả năng chịu rủi ro và nhu cầu thanh khoản của từng người.
Đây cũng là nền tảng để hiểu một vấn đề quan trọng hơn ở những phần sau: các loại tài sản không phải lúc nào cũng vận động giống nhau. Có những giai đoạn cổ phiếu thuận lợi, trong khi vàng, trái phiếu hay bất động sản lại có diễn biến khác. Muốn hiểu được điều đó, cần đặt từng loại tài sản vào trong bối cảnh của chu kỳ kinh tế.